{"id":152,"date":"2016-05-24T14:28:48","date_gmt":"2016-05-24T14:28:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fizyka.umk.pl\/~erihs\/?page_id=152"},"modified":"2026-04-15T09:51:38","modified_gmt":"2026-04-15T09:51:38","slug":"makro-fluorescencja-rentgenowska-makro-xrf","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/makro-fluorescencja-rentgenowska-makro-xrf\/","title":{"rendered":"Makro fluorescencja rentgenowska \u2013 Makro XRF"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Dysponent<\/strong>: Akademia Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Kontakt:<\/strong>\u00a0<a href=\"mailto:mkow@umk.pl\">dr in\u017c. Magdalena Kowalska\u00a0<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/fizyka.umk.pl\/~erihs\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/koperta.gif\" alt=\"koperta\" width=\"14\" height=\"16\" \/><\/a>\u00a0(UMK);\u00a0<a href=\"mailto:mgoryl@asp.krakow.pl\">dr Maria Goryl\u00a0\u00a0<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/fizyka.umk.pl\/~erihs\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/koperta.gif\" alt=\"koperta\" width=\"14\" height=\"16\" \/><\/a> (ASP)<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\">Opis metody<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\">Metoda MAXRF jest odmian\u0105 znanej metody okre\u015blania sk\u0142adu pierwiastkowego obiektu (pigmentu, materia\u0142u) za pomoc\u0105 pomiaru energii emitowanego wt\u00f3rnie charakterystycznego promieniowania rentgenowskiego. Podstawowa r\u00f3\u017cnica polega na umieszczeniu g\u0142owicy pomiarowej na szynach umo\u017cliwiaj\u0105cych przemieszczanie w kierunkach X i Y , w p\u0142aszczy\u017anie r\u00f3wnoleg\u0142ej do powierzchni badanej i uzyskaniu danych o sk\u0142adzie pierwiastkowym odr\u0119bnie w ka\u017cdym punkcie tej powierzchni. Dane te zazwyczaj prezentowane s\u0105 w postaci map, na kt\u00f3rych nat\u0119\u017cenie koloru w danym punkcie odpowiada koncentracji danego pierwiastka..<\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\">Zastosowanie<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\">W dziedzinie badania obiekt\u00f3w zabytkowych metoda znajduje zastosowanie przede wszystkim do badania:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>rozk\u0142adu pierwiastk\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad pigment\u00f3w i warstw metalicznych (np. z\u0142oce\u0144) tworz\u0105cych warstw\u0119 malarsk\u0105 obraz\u00f3w sztalugowych i \u015bciennych<\/li>\n<li>ujawniania przemalowa\u0144 i innych ingerencji konserwatorskich<\/li>\n<li>identyfikacja sk\u0142adu pierwiastkowego atrament\u00f3w zawieraj\u0105cych komponenty nieorganiczne (szczeg\u00f3lnie \u017celazowo-galusowych), komponent\u00f3w inicja\u0142\u00f3w i innych zdobie\u0144 r\u0119kopis\u00f3w<\/li>\n<li>identyfikacja komponent\u00f3w szk\u0142a zabytkowego (szczeg\u00f3lnie witra\u017cowego) oraz farb szkliwionych<\/li>\n<li>identyfikacja komponent\u00f3w, szczeg\u00f3lnie szkliwa, obiekt\u00f3w ceramicznych<\/li>\n<li>identyfikacja pierwiastk\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad obiekt\u00f3w archeologicznych<\/li>\n<\/ul>\n<h2 style=\"text-align: justify;\">Instrument<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\">W badaniach wykorzystywany jest instrument M6 JetStream produkcji Bruker Nano GmbH w Belinie wraz z oprogramowaniem fabrycznym o nast\u0119puj\u0105cych podstawowych danych technicznych:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u017ar\u00f3d\u0142o promieniowania rentgenowskiego: lampa z anod\u0105 rodow\u0105 (Rh) ch\u0142odzona powietrzem, U=50 kV, 600 \u03bcA, z soczewka polikapilarn\u0105<\/li>\n<li>detektor: SDD (Silicon Drift Detektor) 30 mm<sup>2<\/sup> z oknem cyrkonowym (Zr), zdolno\u015b\u0107 rozdzielcza: 150 eV<\/li>\n<li>maksymalny obszar skanowania: 60 x 78 cm<sup>2<\/sup><\/li>\n<li>minimalny rozmiar plamki promieniowania (zdolno\u015b\u0107 rozdzielcza): 50 \u03bcm<\/li>\n<li>maksymalna szybko\u015b\u0107 skanowania 100 mm\/s<\/li>\n<li>czas pomiaru w jednym pikselu: regulowany, zazwyczaj 10 \u2013 50 ms<\/li>\n<li>ustawiany rozmiar piksela: 50 \u03bcm, 100 \u03bcm, 250 \u03bcm, 400 \u03bcm, 650 \u03bcm<\/li>\n<\/ul>\n<p>Przyk\u0142adowe maksymalne rozmiary obszaru skanowania wraz z czasem badania:<\/p>\n<table width=\"580\">\n<tbody>\n<tr>\n<td rowspan=\"2\" width=\"92\">ustawiony rozmiar plamki [\u03bcm]<\/td>\n<td rowspan=\"2\" width=\"113\">maksymalna powierzchnia skanowania [cm<sup>2<\/sup>]<\/td>\n<td rowspan=\"2\" width=\"104\">przyk\u0142adowy obszar skanowania [cm<sup>2<\/sup>]<\/td>\n<td rowspan=\"2\" width=\"76\">liczba pixeli<\/td>\n<td colspan=\"3\" width=\"196\">czas badania [hh:mm]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"66\">10 ms w\u00a0pixelu<\/td>\n<td width=\"66\">20 ms w\u00a0pixelu<\/td>\n<td width=\"64\">40 ms w\u00a0pixelu<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"92\">650<\/td>\n<td width=\"113\">4680<\/td>\n<td width=\"104\">60 x 78*<\/td>\n<td width=\"76\">1\u00a0107 692<\/td>\n<td width=\"66\">6:10<\/td>\n<td width=\"66\">10:10<\/td>\n<td width=\"64\">18:10<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"92\">400<\/td>\n<td width=\"113\">1936<\/td>\n<td width=\"104\">44 x 44<\/td>\n<td width=\"76\">1\u00a0210 000<\/td>\n<td width=\"66\">5:52<\/td>\n<td width=\"66\">10:14<\/td>\n<td width=\"64\">18:58<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"92\">250<\/td>\n<td width=\"113\">784<\/td>\n<td width=\"104\">28 x 28<\/td>\n<td width=\"76\">1\u00a0254 400<\/td>\n<td width=\"66\">5:53<\/td>\n<td width=\"66\">10:05<\/td>\n<td width=\"64\">19:08<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"92\">100<\/td>\n<td width=\"113\">121<\/td>\n<td width=\"104\">11 x 11<\/td>\n<td width=\"76\">1\u00a0210 000<\/td>\n<td width=\"66\">4:51<\/td>\n<td width=\"66\">9:13<\/td>\n<td width=\"64\">17:58<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"92\">50<\/td>\n<td width=\"113\">30,25<\/td>\n<td width=\"104\">5,5 x 5,5<\/td>\n<td width=\"76\">1\u00a0210 000<\/td>\n<td width=\"66\">4:41<\/td>\n<td width=\"66\">9:03<\/td>\n<td width=\"64\">17:48<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify;\">* obszar maksymalny<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Wykrywane pierwiastki: od siarki\u00a0(S<sup>16<\/sup>), pomiar wy\u0142\u0105cznie w powietrzu<\/li>\n<\/ul>\n<p><!--\n \t\n\n<li>odleg\u0142o\u015b\u0107 od g\u0142owicy pomiarowej do obiektu wynosi oko\u0142o:\n\n\n<ul>\n \t\n\n<li><span style=\"color: #000000;\">50 \u03bcm<\/span><\/li>\n\n\n \t\n\n<li><span style=\"color: #000000;\">100 \u03bcm<\/span><\/li>\n\n\n \t\n\n<li><span style=\"color: #000000;\">250 \u03bcm<\/span><\/li>\n\n\n \t\n\n<li><span style=\"color: #000000;\">400 \u03bcm<\/span><\/li>\n\n\n \t\n\n<li><span style=\"color: #000000;\">650 \u03bcm<\/span><\/li>\n\n\n<\/ul>\n\n\n--><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\">Warunki badania<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\">Aktualnie nie przewiduje si\u0119 transportu spektrografu do obiektu. Obiekty mog\u0105 by\u0107 badane zar\u00f3wno w po\u0142o\u017ceniu pionowym, jak i poziomym (Rys. 1). w tym drugim przypadku obiekt musi zmie\u015bci\u0107 si\u0119 pomi\u0119dzy podporami \u2013 rozpi\u0119to\u015b\u0107: <span style=\"color: #000000;\">110 cm<\/span>. Instrument zasadniczo przeznaczony jest do badania rozk\u0142adu na powierzchni p\u0142askiej poniewa\u017c g\u0142owica pozostaje podczas badania w jednej p\u0142aszczy\u017anie. Niewielkie odchylenia b\u0119d\u0105 skutkowa\u0107 pogorszeniem zdolno\u015bci rozdzielczej w p\u0142aszczy\u017anie obiektu. Instrument zasadniczo nie pozwala na okre\u015blenie rozk\u0142adu pierwiastk\u00f3w w g\u0142\u0105b obiektu. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c uwzgl\u0119dni\u0107 przenikalno\u015b\u0107 promieni przez obiekt i obecno\u015b\u0107 sygna\u0142\u00f3w niepo\u017c\u0105danych (np. od\u00a0 odwrotnej strony karty r\u0119kopisu).<\/p>\n<div id=\"attachment_153\" style=\"width: 592px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-153\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-153 size-full\" src=\"https:\/\/fizyka.umk.pl\/~erihs\/nowaStrona\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/makroXRF1.png\" alt=\"makroXRF1\" width=\"582\" height=\"199\" srcset=\"https:\/\/www.e-rihs.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/makroXRF1.png 582w, https:\/\/www.e-rihs.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/makroXRF1-300x103.png 300w\" sizes=\"(max-width: 582px) 100vw, 582px\" \/><p id=\"caption-attachment-153\" class=\"wp-caption-text\">Rys. 1. Spos\u00f3b pomiaru Instrumentem M6 makro XRF<\/p><\/div>\n<h2 style=\"text-align: justify;\">Format wynik\u00f3w<\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wyniki dostarczane s\u0105 w postaci map koncentracji pierwiastk\u00f3w wraz fotografi\u0105 za kt\u00f3rej oznaczony jest dok\u0142adny obszar badania oraz z widmem zbiorczym dla ca\u0142ego obszaru. W uzasadnionych przypadkach mo\u017cliwe jest uzyskanie widm emisji wybranych obszar\u00f3w o dowolnym kszta\u0142cie wraz z orientacyjn\u0105 koncentracj\u0105 (wagowa i atomow\u0105) wyst\u0119puj\u0105cych w nich pierwiastk\u00f3w.\u00a0 Poprawne okre\u015blenie wzajemnych koncentracji pierwiastk\u00f3w nale\u017cy uzna\u0107 za zazwyczaj niemo\u017cliwe, chocia\u017c wzgl\u0119dne tego samego pierwiastka w obszarach o podobnej budowie (szczeg\u00f3lnie je\u017celi warstwa z pierwiastkiem le\u017cy bezpo\u015brednio na powierzchni obiektu) mo\u017cna uzna\u0107 za wiarygodne.<\/p>\n<div id=\"attachment_154\" style=\"width: 246px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-154\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-154 size-full\" src=\"https:\/\/fizyka.umk.pl\/~erihs\/nowaStrona\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/makroXRF2.png\" alt=\"makroXRF2\" width=\"236\" height=\"298\" \/><p id=\"caption-attachment-154\" class=\"wp-caption-text\">Rys. 2. Przyk\u0142ad mapy rozmieszczenia pierwiastk\u00f3w<\/p><\/div>\n<h2 style=\"text-align: justify;\">Przyk\u0142adowe wyniki (bibliografia):<\/h2>\n<ol>\n<li style=\"text-align: justify;\">strona producenta: <a href=\"https:\/\/www.bruker.com\/products\/x-ray-diffraction-and-elemental-analysis\/micro-xrf-and-txrf\/m6-jetstream\/technical-details.html\">https:\/\/www.bruker.com\/products\/x-ray-diffraction-and-elemental-analysis\/micro-xrf-and-txrf\/m6-jetstream\/technical-details.html<\/a><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\">Alfeld, M., Vaz Pedrozo, J., van Eikema Hommes, M., Van der Snickt, G., Tauber, G., Blaas, J., Haschke, M., Erler, K., Dik, J. &amp; Janssens, A mobile instrument for in situ scanning macro-XRF investigation of historical paintings. <em> Anal. At. Spectrom<\/em>, <strong>28<\/strong>: 760-767, (2013).<\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\">Targowski, M. Pronobis-Gajdzis, A. Surmak, M. Iwanicka, E.A. Kaszewska, M. Sylwestrzak, &#8222;The application of macro-X-ray fluorescence and optical coherence tomography for examination of parchment manuscripts&#8221;, <em>Studies in Conservation<\/em>, <strong>60<\/strong>(S1) S167-S177, doi: 10.1179\/0039363015Z.000000000221, (2015)<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dysponent: Akademia Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie Kontakt:\u00a0dr in\u017c. Magdalena Kowalska\u00a0\u00a0(UMK);\u00a0dr Maria Goryl\u00a0\u00a0 (ASP) Opis metody Metoda MAXRF jest odmian\u0105 znanej metody okre\u015blania sk\u0142adu pierwiastkowego obiektu (pigmentu, materia\u0142u) za pomoc\u0105 pomiaru energii emitowanego wt\u00f3rnie charakterystycznego promieniowania rentgenowskiego. Podstawowa r\u00f3\u017cnica polega na &hellip; <a href=\"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/makro-fluorescencja-rentgenowska-makro-xrf\/\">Czytaj dalej <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/152"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=152"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/152\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3458,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/152\/revisions\/3458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}