{"id":230,"date":"2016-05-25T09:59:36","date_gmt":"2016-05-25T09:59:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fizyka.umk.pl\/~erihs\/?page_id=230"},"modified":"2026-10-10T16:19:29","modified_gmt":"2026-10-10T16:19:29","slug":"neutronowa-analiza-aktywacyjna","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/neutronowa-analiza-aktywacyjna\/","title":{"rendered":"Neutronowa analiza aktywacyjna"},"content":{"rendered":"

Dysponent<\/strong>: Instytut Chemii i Techniki J\u0105drowej w Warszawie<\/p>\n

Kontakt:<\/strong>\u00a0dr Ewelina Chajduk\"koperta\"<\/a><\/p>\n

Opis metody<\/h2>\n

Metoda analizy aktywacyjnej jest jedn\u0105 ze wsp\u00f3\u0142czesnych instrumentalnych metod analitycznych. Sta\u0142a si\u0119 ona od roku 1950 wa\u017cn\u0105 technik\u0105 stosowan\u0105 do analizy pierwiastk\u00f3w \u015bladowych na poziomie ppm i mniejszym w szerokim zakresie materia\u0142\u00f3w. \u00a0Szczeg\u00f3\u0142owa charakterystyka materia\u0142\u00f3w, z kt\u00f3rych wykonane s\u0105 dzie\u0142a sztuki, a w szczeg\u00f3lno\u015bci analiza pierwiastk\u00f3w \u015bladowych umo\u017cliwia\u00a0 mi\u0119dzy innymi ustalenie ich proweniencji.\u00a0 W latach 50-tych nie by\u0142o technik, kt\u00f3re mog\u0142yby z ni\u0105 konkurowa\u0107. Dzisiaj s\u0105 dost\u0119pne inne metody, kt\u00f3re dostarczaj\u0105 podobnej czu\u0142o\u015bci, ale neutronowa analiza aktywacyjna ci\u0105gle oferuje nowe mo\u017cliwo\u015bci dzi\u0119ki rozwojowi elektroniki a tym samym\u00a0 stosowaniu coraz to nowszych rozwi\u0105za\u0144 aparaturowych. Prowadzi to do zwi\u0119kszenia precyzji, dok\u0142adno\u015bci i wykrywalno\u015bci. Podstawowe zasady analizy aktywacyjnej s\u0105 wzgl\u0119dnie proste. Sk\u0142ad pierwiastkowy pr\u00f3bki\u00a0 – jako\u015bciowy i ilo\u015bciowy oznacza si\u0119 w drodze napromieniania badanej\u00a0 pr\u00f3bki neutronami termicznymi w reaktorze j\u0105drowym, w wyniku czego powstaj\u0105 radioaktywne izotopy pierwiastk\u00f3w obecnych w pr\u00f3bce. Radioizotopy te mog\u0105 by\u0107 identyfikowane na podstawie w\u0142asno\u015bci emitowanego promieniowania gamma, takich jak:<\/p>\n

    \n
  • energia promieniowania,<\/li>\n
  • nat\u0119\u017cenie promieniowania<\/li>\n
  • p\u00f3\u0142okres rozpadu charakterystyczny dla ka\u017cdego radioizotopu.<\/li>\n<\/ul>\n

    Badanie charakterystycznych widm promieniowania gamma emitowanego przez radioizotopy przeprowadza si\u0119 metod\u0105 analizy spektrometrycznej. Na precyzj\u0119 oznacze\u0144 zasadniczy wp\u0142yw maj\u0105 b\u0142\u0119dy spowodowane statystyk\u0105 pomiaru, wa\u017ceniem, sposobem matematycznej obr\u00f3bki widma promieniowania gamma, zmianami w nat\u0119\u017ceniu strumienia neutron\u00f3w w re- aktorze, korekcjami p\u00f3\u0142okresu rozpadu, korekcjami t\u0142a, wyborem standard\u00f3w, kontaminacj\u0105 i geometri\u0105 pomiaru.<\/p>\n

    Podstawowe zalety INAA<\/strong> to wysoka precyzja, dok\u0142adno\u015b\u0107 i\u00a0 czu\u0142o\u015b\u0107, wiele pierwiastk\u00f3w mo\u017cna oznacza\u0107 z granic\u0105 detekcji na poziomie ppb ( 10-9<\/sup>g\/g), mo\u017cliwo\u015b\u0107 analizy bardzo ma\u0142ych pr\u00f3bek od 0,5 mg, proste przygotowanie pr\u00f3bek, mo\u017cliwo\u015b\u0107 r\u00f3wnoczesnego pomiaru 30 i wi\u0119cej pierwiastk\u00f3w, intensywno\u015b\u0107 radioaktywno\u015bci zmienia si\u0119 liniowo ze st\u0119\u017ceniem pierwiastk\u00f3w, nie wyst\u0119puj\u0105 efekty matrycy, chemiczne i kontaminacji, pr\u00f3bka po zaniku radioaktywno\u015bci mo\u017ce by\u0107 badana innymi metodami. Niebagateln\u0105 rol\u0119 odgrywa r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce pierwiastki\u00a0 b\u0119d\u0105ce g\u0142\u00f3wnymi sk\u0142adnikami bieli o\u0142owiowej oraz gliny, kaolinu, alabastru, marmuru, stop\u00f3w miedzi, \u017celaza albo s\u0105 nieczu\u0142e na reakcje j\u0105drowe typu\u00a0 (n,g) z neutronami termicznymi, albo w wyniku tej reakcji powstaj\u0105 kr\u00f3tko\u017cyciowe radioizotopy.\u00a0 Podstawow\u0105 wad\u0105<\/strong> neutronowej analizy aktywacyjnej jest fakt, \u017ce mo\u017ce by\u0107 wykonywana tylko w reaktorze j\u0105drowym, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z wysokimi nak\u0142adami finansowymi. Dodatkowo reaktor ogranicza ilo\u015b\u0107 pr\u00f3bek, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 analizowane w okre\u015blonym czasie. Czas wykonania analizy to ok. 3 miesi\u0119cy, zwi\u0105zane jest to z\u00a0 wielokrotnymi i\u00a0 d\u0142ugotrwa\u0142ymi pomiarami.<\/p>\n

    Pionierem w systematycznym u\u017cyciu analizy aktywacyjnej w archeologicznych badaniach proweniencji by\u0142 Zak\u0142ad Chemii\u00a0 w Brookhaven National Laboratory. Pierwsze prace dotyczy\u0142y ustalenia pochodzenia wyrob\u00f3w garncarskich z basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego [10]. Obecnie jest ona nadal stosowana w badaniu wielu materia\u0142\u00f3w takich jak pigmenty, ceramika, kruszce, stopy miedzi, marmur, alabaster, piaskowiec.<\/p>\n

    Zastosowanie<\/h2>\n

    W dziedzinie badania obiekt\u00f3w zabytkowych metoda znajduje zastosowanie przede wszystkim do badania:<\/p>\n

      \n
    • zawarto\u015bci pierwiastk\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad pigment\u00f3w i zapraw stosowanych w malarstwie tablicowym, i \u015bciennym<\/li>\n
    • pierwiastk\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad obiekt\u00f3w archeologicznych wykonanych z marmuru, alabastru,\u00a0 kaolinu ( ceramika)<\/li>\n
    • pierwiastk\u00f3w wchodz\u0105cych w sk\u0142ad obiekt\u00f3w wykonanych ze stop\u00f3w miedzi \u017celaza, o\u0142owiu (monety, zbroje, bi\u017cuteria, nici metalowe itp.)<\/li>\n<\/ul>\n

      Oznaczenie st\u0119\u017cenia pierwiastk\u00f3w \u015bladowych <\/strong><\/p>\n

      Analiz\u0119 pr\u00f3bek badanych materia\u0142\u00f3w przeprowadza si\u0119 stosuj\u0105c metod\u0119 i<\/strong>nstrumentalnej n<\/strong>eutronowej a<\/strong>nalizy a<\/strong>ktywacyjnej (INAA) bez wydzielania chemicznego.<\/p>\n

      Mo\u017cliwe jest okre\u015blenie masy pierwiastka na podstawie pomiaru aktywno\u015bci i znajomo\u015bci czasu i warunk\u00f3w aktywacji i ch\u0142odzenia oraz sta\u0142ych j\u0105drowych izotopu tarczowego (metoda bezwzgl\u0119dna). Cz\u0119\u015bciej stosuje si\u0119 wersj\u0119 wzgl\u0119dn\u0105 metody, w kt\u00f3rej aktywuje si\u0119 pr\u00f3bk\u0119 razem z wzorcami oznaczanych pierwiastk\u00f3w, a st\u0119\u017cenie (u\u0142amek masowy) pierwiastka wyznacza si\u0119 ze stosunku iloraz\u00f3w aktywno\u015bci izotopu tarczowego w pr\u00f3bce i masy pr\u00f3bki odniesionego do czasu ko\u0144ca aktywacji do analogicznej warto\u015bci dla wzorca. Ze wzgl\u0119du na swoje cechy NAA zajmuje unikaln\u0105 pozycj\u0119 w nieorganicznej analizie \u015bladowej, jest uznana obok ID-MS jako podstawowa metoda pomiarowa.<\/p>\n

      Napromienianie i pomiar aktywno\u015bci pr\u00f3bek<\/strong><\/p>\n

      Napromienianie pr\u00f3bek prowadzono w reaktorze MARIA w \u015awierku w kanale o strumieniu neutron\u00f3w termicznych 8*1013<\/sup>n\/cm2<\/sup>s. W zale\u017cno\u015bci od rodzaju badanego materia\u0142u czas napromieniania w reaktorze jest r\u00f3\u017cny. Pomiary aktywno\u015bci tak przygotowanych pr\u00f3bek i wzorc\u00f3w wykonywane s\u0105 przy u\u017cyciu dwu linie spektrometrycznych \u00a0promieniowania :<\/p>\n

        \n
      • detektor HP-Ge firmy ORTEC o wydajno\u015bci wzgl\u0119dnej 18% i energetycznej zdolno\u015bci rozdzielczej\u00a0 95 keV dla energii 1332 keV \u2013 60<\/sup>Co\u00a0 + uk\u0142ad spektrometryczny firmy CANBERRA<\/li>\n
      • detektor HP-Ge firmy CANBERRA o wydajno\u015bci wzgl\u0119dnej 60% i energetycznej zdolno\u015bci rozdzielczej 1.92 keV dla energii 1332 keV \u2013 60<\/sup>Co + uk\u0142ad spektrometryczny firmy CANBERRA \u2013 analiz\u0119 widm aparaturowych promieniowania gamma wykonuje program GENIE 2000.<\/li>\n
      • z detektorem p\u00f3\u0142przewodnikowym HPGe o rozdzielczo\u015bci 1,9 keV dla linii 1,33 MeV i wydajno\u015bci wzgl\u0119dnej 92,4% (ORTEC), z lini\u0105 pomiarow\u0105 f-my ORTEC<\/li>\n
      • z detektorem HPGe o rozdzielczo\u015bci 1,9 keV dla linii 1,33 MeV i wydajno\u015bci wzgl\u0119dnej 47% (ORTEC) z lini\u0105 pomiarow\u0105 f-my ORTEC<\/li>\n
      • z detektorem HPGe o rozdzielczo\u015bci 2,3 keV dla linii 1,33 MeV i wydajno\u015bci wzgl\u0119dnej 35% (CANBERRA), z lini\u0105 pomiarow\u0105 f-my ORTEC<\/li>\n
      • spektrometr z detektorem p\u00f3\u0142przewodnikowym HPGe o rozdzielczo\u015bci 2,6 keV dla linii 1,33 MeV i wydajno\u015bci wzgl\u0119dnej 55% (CANBERRA), z lini\u0105 pomiarow\u0105 f-my CANBERRA<\/li>\n<\/ul>\n

        Analiz\u0119 widm aparaturowych promieniowania gamma wykonuje program GENIE 2000 firmy CANBERRA.<\/p>\n

        \"neuronowaLinia1\"

        Rys. 1. Spektrometr promieniowania gamma<\/p><\/div>\n

        Mo\u017cliwe jest jednoczesne oznaczanie oko\u0142o 45 pierwiastk\u00f3w bez wydzielania chemicznego na poziomie od 1ppm do 1 ppb w zale\u017cno\u015bci od pierwiastka.<\/p>\n

        Napromienianie pr\u00f3bek jest prowadzone w reaktorze MARIA w Narodowym Centrum Bada\u0144 J\u0105drowych w \u015awierku k\/Warszawy. Parametry napromieniania w reaktorze i pomiar\u00f3w spektrometrycznych promieniowania gamma emitowanego\u00a0 przez\u00a0 wybrane materia\u0142y\u00a0 s\u0105 przedstawione w Tabeli 1.<\/p>\n

        Tabela 1.\u00a0 Parametry napromieniania w reaktorze i wykonanych pomiar\u00f3w spektrometrycznych<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
        Nat\u0119\u017cenie strumienia neutron\u00f3w<\/td>\n<\/td>\n8*1013<\/sup>n\/cm2<\/sup>s<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
        Czas napromienia-nia<\/td>\nBiel o\u0142owiowa i zaprawy<\/td>\nPigmenty \u017celazowe<\/td>\nPigmenty niebieskie i czerwone<\/td>\nPigmenty czerwone<\/td>\n<\/tr>\n
        <\/td>\n24 godz.<\/td>\n12 godz.<\/td>\n8 godz.<\/td>\n4 godz.<\/td>\n<\/tr>\n
        Czas sch\u0142adzania<\/td>\n1 dzie\u0144, 6 dni, 20-30 dni, 60 dni<\/td>\n1 dzie\u0144, 6 dni, 20-30 dni, 60 dni<\/td>\n1 dzie\u0144, 6 dni, 20-30 dni, 60 dni<\/td>\n1 dzie\u0144, 6 dni, 20-30 dni, 60 dni<\/td>\n<\/tr>\n
        Czas pomiaru<\/td>\n1000s – 10800s<\/td>\n1000s – 10800s<\/td>\n1000s – 10800s<\/td>\n1000s – 10800s<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

        W Tabeli 2 przedstawiono uzyskane granice oznaczalno\u015bci niekt\u00f3rych pierwiastk\u00f3w w pr\u00f3bkach bieli o\u0142owiowej. Granice oznaczalno\u015bci wyznaczono metod\u0105 Currie.<\/p>\n

        Tabela 2.\u00a0 Granice oznaczalno\u015bci wybranych pierwiastk\u00f3w\u00a0<\/strong>w bieli o\u0142owiowej
        \n<\/strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0Nat\u0119\u017cenie strumienia neutron\u00f3w – 8*1013<\/sup> n\/cm2<\/sup>s
        \n<\/em>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Czas napromieniania – 48 godz.,
        \n<\/em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Czas sch\u0142adzania – 72 godz.,
        \n<\/em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Czas pomiaru – 2 godz.<\/em>\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n
        Pierwiastek<\/strong><\/td>\nGranica oznaczalno\u015bci [pg]<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n
        La, Ir, Au<\/td>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 0.01 \u00b8 0.1<\/td>\n<\/tr>\n
        Na, Sc, Sb<\/td>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 0.1 \u00b8 1<\/td>\n<\/tr>\n
        Co, Mo, W, As, Ta, Br, Cu, Ag<\/td>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a01 \u00b8 10<\/td>\n<\/tr>\n
        K, Cr, Zn<\/td>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 10 \u00b8 100<\/td>\n<\/tr>\n
        Ba, Ni (58<\/sup>Co), Fe<\/td>\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 100 \u00b8 1000<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

        \u015arednia precyzja pomiaru, kt\u00f3ra zale\u017cy g\u0142\u00f3wnie od homogeniczno\u015bci pr\u00f3bki, zmian w strumieniu neutron\u00f3w w reaktorze oraz b\u0142\u0119d\u00f3w pomiarowych wynosi oko\u0142o 10 %, (przedzia\u0142 od 5% do 17%).<\/p>\n

        Analiza statystyczna<\/strong><\/p>\n

        Ko\u0144cowym etapem wykonywanych bada\u0144 jest interpretacja uzyskanych wynik\u00f3w, bardzo istotne jest zastosowanie w\u0142a\u015bciwych sposob\u00f3w przetwarzania informacji pierwotnych ( danych pomiarowych). Autorzy opracowania starali si\u0119 zastosowa\u0107 odpowiednie metody statystyczne i przedstawi\u0107 rezultaty tych metod w spos\u00f3b zrozumia\u0142y dla konserwator\u00f3w dzie\u0142 sztuki. Do opracowania danych pierwotnych zastosowano\u00a0\u00a0 program STATISTICA firmy StatSoft. Program ten obejmuje statystyk\u0119 opisow\u0105 dotycz\u0105c\u0105 metod prezentacji rozk\u0142adu pojedynczej zmiennej w formie tablicy lub wykresu, obliczenia warto\u015bci \u015brednich i miar dyspersji lub zmienno\u015bci, badanie zale\u017cno\u015bci miedzy zmiennymi. Do opracowania otrzymanych danych zastosowano przede wszystkim statystyczne metody analizy wielowymiarowej, jak analiz\u0119 skupie\u0144 i analiz\u0119 g\u0142\u00f3wnych sk\u0142adnik\u00f3w.(Stanisz 2007).<\/p>\n

        Bezpo\u015brednim punktem wyj\u015bcia do prowadzenia analizy skupie\u0144 s\u0105 odleg\u0142o\u015bci wyst\u0119puj\u0105ce pomi\u0119dzy obiektami w przestrzeni cech (wymiar przestrzeni r\u00f3wny jest liczbie cech). Ka\u017cdy obiekt mo\u017cna opisa\u0107 przy pomocy pewnej liczby cech, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 przedstawione jako liczby rzeczywiste – w naszym przypadku jest to st\u0119\u017cenie poszczeg\u00f3lnych pierwiastk\u00f3w w danej pr\u00f3bce bieli o\u0142owiowej, innych pigment\u00f3w. i zapraw. Na podstawie rozk\u0142adu punkt\u00f3w w przestrzeni wielowymiarowej mo\u017cna okre\u015bli\u0107 podobie\u0144stwa pomi\u0119dzy analizowanymi pr\u00f3bkami. Najcz\u0119\u015bciej stosowane s\u0105 hierarchiczne metody skupiania obiekt\u00f3w. Otrzymuje si\u0119 w ten spos\u00f3b struktur\u0119 uporz\u0105dkowan\u0105 hierarchicznie,\u00a0 z rosn\u0105c\u0105 odleg\u0142o\u015bci\u0105 co odpowiada malej\u0105cemu podobie\u0144stwu, jako wynik otrzymujemy wykres w formie dendrogramu (drzewa skupie\u0144). Metoda g\u0142\u00f3wnych sk\u0142adnik\u00f3w polega na przekszta\u0142ceniu wielu zmiennych i znalezieniu takiej liniowej kombinacji tych zmiennych aby pierwszy sk\u0142adnik g\u0142\u00f3wny mia\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 wariancj\u0119, drugi sk\u0142adnik g\u0142\u00f3wny mia\u0142 kolejn\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 wariancj\u0119, itd. Metoda sk\u0142adnik\u00f3w g\u0142\u00f3wnych jest bardzo dobrym sposobem na redukcj\u0119 zmiennych pierwotnych.. W efekcie tych operacji matematycznych otrzymujemy\u00a0 na wykresie grupy zmiennych, kt\u00f3re s\u0105 do siebie najbardziej podobne..<\/p>\n

        Analiz\u0119 skupie\u0144 i sk\u0142adnik\u00f3w g\u0142\u00f3wnych wykonano dla zmiennych zestandaryzowanych. Warto\u015b\u0107 tych zmiennych obliczono nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n

        zmienna zestandaryzowana = (zmienna \u2013 \u015brednia)\/odchylenie standardowe<\/strong><\/p>\n

        Tak obliczona zmienna zestandaryzowana charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce jej \u015brednia jest r\u00f3wna zero, a odchylenie standardowe r\u00f3wna si\u0119 1. Wa\u017cn\u0105 cech\u0105 zmiennej zestandaryzowanej jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce jest ona zmienn\u0105 niemianowan\u0105. Dzi\u0119ki temu zmienne otrzymane za pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnych metod i w r\u00f3\u017cnych jednostkach mog\u0105 by\u0107 ze sob\u0105 por\u00f3wnywane.<\/p>\n

        Format wynik\u00f3w pomiaru<\/strong><\/h2>\n

        Wyniki s\u0105 dostarczane w postaci tabel zawieraj\u0105cych st\u0119\u017cenie analizowanych pierwiastk\u00f3w w badanym materiale, wyniki analizy statystycznej oraz ich\u00a0 interpretacja . Przyk\u0142ady podane s\u0105 poni\u017cej:<\/p>\n

        \"neuronowaLinia2\"

        Rys. 2. Analiza skupie\u0144 dla bieli o\u0142owiowej pochodz\u0105cej z ikon, z obraz\u00f3w tablicowych szko\u0142y ma\u0142opolskiej, \u015bl\u0105skiej i gda\u0144skiej<\/p><\/div>\n

        \"neuronowaLinia3\"

        Rys. 3. Wykres rozrzutu dla manganu i srebra oznaczonych w pr\u00f3bkach bieli o\u0142owiowej pochodz\u0105cej z badanych ikon (XIV \u2013 XVIII w)<\/p><\/div>\n

        \"neuronowaLinia4\"

        Rys. 4. Wz\u00f3r rozk\u0142adu oznaczonego st\u0119\u017cenia ziem rzadkich (REE) w badanych rudach w stosunku do warto\u015bci chondrytu, metoda analityczna INAA<\/p><\/div>\n

        Literatura<\/h2>\n
          \n
        1. Pa\u0144czyk M. Lig\u0119za L. Wali\u015b Application of INAA to the examination of art objects. Research in Poland. Journal of Radioanalytical Chemistry, 2000, 201, 320-330<\/li>\n
        2. Pa\u0144czyk, Zastosowanie technik j\u0105drowych w konserwacji identyfikacji dzie\u0142 sztuki, raport PTN –\u00a0 5\/2001, 107-119<\/li>\n
        3. Pa\u0144czyk, L. Wali\u015b, J. Flik, J. Olszewska-\u015awietlik, The examination of lead white in selected paintings of the Silesian School from the second half of the 15-th century by means of INAA, Acta Universitatis Nicolai Copernici, XXXII, 2002, 30-50<\/li>\n
        4. Olszewska-\u015awietlik, E. Pa\u0144czyk, The research on concentration of trace elements of lead white by neutron activation analysis of the Jerusalem Triptych ca.1500, Ars Longa Vita Brevis- Tradycyjne i nowoczesne metody badania dzie\u0142 sztuki, pod redakcj\u0105 J\u00f3zefa Flika, Uniwersytet Miko\u0142aja Kopernika, Toru\u0144, 2003, 51-68<\/li>\n
        5. Pa\u0144czyk, J. Olszewska-\u015awietlik, K. Chmielewski, Zastosowanie INAA do identyfikacji bieli o\u0142owiowej w obrazach szko\u0142y \u015bl\u0105skiej z XV wieku, Biuletyn Informacyjny Konserwator\u00f3w Dzie\u0142 Sztuki, vol.15, No 3-4, (2004), 32-39<\/li>\n
        6. Pa\u0144czyk, J. Giemza, A. \u017burek, L. Wali\u015b, Identification of lead white in icons originating from South \u2013 Eastern Poland from 15th<\/sup> \u2013 17th<\/sup> centuries by means of INAA, part of book : West-Ukrainian Centres of Sacral Painting \u2013 Masters – Schools \u2013 Technology, \u0141a\u0144cut 2004, 510-533<\/li>\n
        7. Pa\u0144czyk, W.Weker, P.Szyma\u0144ski, L.Wali\u015b, Chemical analysis as a criterion in identification and clasification of ancient bronze artefacts as exemplified by balt fibulas, Geoarcheological and Bioarcheological Studies, vol.3, 2005, 369-371<\/li>\n
        8. Kunicki-Goldfinger, E. Pa\u0144czyk, Zastosowanie promieniowania jonizuj\u0105cego w badaniach i ochronie zabytk\u00f3w kultury materialnej, Post\u0119py Techniki J\u0105drowej, vol.48 Z.4, 2005, p.20-24<\/li>\n
        9. Pa\u0144czyk, L. Rowi\u0144ska, B.Nalepa, L. Wali\u015b, Wykorzystanie instrumentalnej neutronowej analizy aktywacyjnej w badaniu proweniencji rze\u017aby alabastrowej \u201eMadonna Jackowa z XIV wieku, Analityka, 1, 2006, p.30-32<\/li>\n
        10. Pa\u0144czyk, L. Wali\u015b, Applications of neutron activation analysis to identification of works of art, w Neutron Measurements, Evaluations and Applications, NEMEA-2, ed. A.J.M. Plompen, Report EUR 22136 EN, 2006, p.129-132<\/li>\n
        11. Pa\u0144czyk, J.Giemza, L.Wali\u015b,Application of INAA to identify lead white pigment in icons from the 15-th- 18-th centuries from south-eastern Poland, NEMEA-3 Neutron Measurements, Evaluations and Applications, ed. By A.J.M. Plompen, European Commision , Joint Research Centre, 2007, 103-106<\/li>\n
        12. Jerzy Kunicki-Goldfinger, Ewa Pa\u0144czyk, Piotr Dier\u017canowski, Lech Wali\u015b, Trace element characterisation of medieval and post- medieval glass objects by means of INAA and EPMA, Journal of Radioanlytical and Nuclear Chemistry, vol.278, No.2 (2008) 307-311<\/li>\n
        13. Weker, M. Karbowniczek, E. Pa\u0144czyk, Badania wp\u0142ywu w\u0142asno\u015bci fizycznych darniowej rudy \u017celaza na proces redukcji w piecu dymarskim, Nauka i Zabytki, Nauki \u015acis\u0142e w \u015a\u0142u\u017cbie Archeologii, Ochronie Zabytk\u00f3w oraz Historii, Warszawa 2008, 111-122<\/li>\n
        14. Pa\u0144czyk, E. Pa\u0144czyk, L. Giro, E. Ga\u017adzicka,\u00a0 J. Giemza, Justyna Olszewska- \u015awietlik, Zastosowanie skaningowej mikroskopii elektronowej i instrumentalnej neutronowej analizy aktywacyjnej do identyfikacji pigment\u00f3w z ikony Chrzest Chrystusa ( Objawienia Pa\u0144skiego), Biuletyn Pa\u0144stwowego Instytutu Geologicznego 439, 459-468, 2010 R.<\/li>\n
        15. Ewa Pa\u0144czyk \u2013 \u201c Conservation of paintings\u201d in Nuclear Techniques for Cultural Heritage Reserarch IAEA Radiation Technology Series no.2, Vienna, 2011, pp 17-40<\/li>\n
        16. Magdalena Pa\u0144czyk, Ewa Pa\u0144czyk, Jaros\u0142aw Giemza, El\u017cbieta Ga\u017adzicka,\u00a0 Justyna Olszewska- \u015awietlik, Leszek Giro, Analysis of painting layers in Orthodox Church Icon Painting at Korytniki ( SouthEastern Poland) Biuletyn Pa\u0144stwowego Instytutu Geologicznego 448, 451-462, 2012<\/li>\n
        17. Ewa Pa\u0144czyk, Lech Wali\u015b, Comprehensive examination of historical metal art objects, In\u017cynieria Powierzchni Nr 2 ( 2012) , 83 \u2013 85<\/li>\n
        18. Polkowska-Motrenko, E. Chajduk, B. Danko, Instrumental Neutron Activation Analysis (INAA) for steel analysis and certification, Nukleonika 56(4) (2011) 311-315<\/li>\n
        19. Chajduk E., Pitarevic-Sveduriv L., Application of neutron activation analysis for lanthanides determination in ancient pottery, przes\u0142ane do J. Radioanal. Nucl. Chem.<\/li>\n
        20. Chajduk, H. Polkowska-Motrenko, B. Danko, Komplementarne zastosowanie metod INAA i ICP-MS do oznacze\u0144 sk\u0142adu pierwiastkowego pr\u00f3bek metalicznych, Nauka i Przemys\u0142. Metody spektroskopowe w praktyce, nowe wyzwania i mo\u017cliwo\u015bci, UMCS, Lublin , 2012,\u00a0\u00a0 str. 122 \u2013 129<\/li>\n
        21. A. Sk\u0142odowska, H. Polkowska-Motrenko, B. Danko, J. Dudek, E. Chajduk, INAA and other analytical techniques in cultural heritage elemental analysis of metal threads from silk velvet in Wilan\u00f3w Museum-Palace, Nutech-2011, International Conference on Development and\u00a0Applications of Nuclear Technologies, Krak\u00f3w, 11-14 September 2011, p. 178<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

          Dysponent: Instytut Chemii i Techniki J\u0105drowej w Warszawie Kontakt:\u00a0dr Ewelina Chajduk Opis metody Metoda analizy aktywacyjnej jest jedn\u0105 ze wsp\u00f3\u0142czesnych instrumentalnych metod analitycznych. Sta\u0142a si\u0119 ona od roku 1950 wa\u017cn\u0105 technik\u0105 stosowan\u0105 do analizy pierwiastk\u00f3w \u015bladowych na poziomie ppm i … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-230","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/230","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=230"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3659,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/230\/revisions\/3659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}