{"id":2776,"date":"2025-06-12T10:21:53","date_gmt":"2025-06-12T10:21:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.e-rihs.pl\/?page_id=2776"},"modified":"2026-01-22T15:07:12","modified_gmt":"2026-01-22T15:07:12","slug":"naziemny-skaning-laserowy-architektury-i-zabytkow-wielkogabarytowych","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/naziemny-skaning-laserowy-architektury-i-zabytkow-wielkogabarytowych\/","title":{"rendered":"Naziemny skaning laserowy architektury i zabytk\u00f3w wielkogabarytowych"},"content":{"rendered":"

Dysponent<\/strong>:\u00a0Uniwersytet Jagiello\u0144ski, Instytut Archeologii; PCSS-IChB PAN<\/p>\n

Kontakt:\u00a0<\/strong>dr hab. Rados\u0142aw Palonka, prof. UJ\u00a0\"koperta\"<\/a> mgr Jacek Walczak\u00a0\"koperta\"<\/a><\/p>\n

Opis metody<\/h2>\n

Naziemny skaning laserowy TLS (Terrestrial Laser Scanning) architektury i zabytk\u00f3w wilekogabarytowych jest nieinwazyjn\u0105 metod\u0105 pomiarow\u0105 wykorzystuj\u0105c\u0105 wi\u0105zk\u0119 lasera do rejestracji powierzchni skanowanego obiektu. W wyniku wielu cykli pomiarowych powstaje tzw. chmura punkt\u00f3w skanowanej powierzchni, z kt\u00f3rych ka\u017cdy zawiera informacj\u0119 przestrzenn\u0105 XYZ, intensywno\u015b\u0107 odbicia wi\u0105zki lasera od powierzchni oraz warto\u015b\u0107 koloru RGB. Podczas jednego cyklu skanowania skaner rejestruje od kilku do kilkudziesi\u0119ciu milion\u00f3w punkt\u00f3w. Po po\u0142\u0105czeniu wszystkich pozycji skanowania otrzymujemy projekt sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z kilkuset milion\u00f3w punkt\u00f3w, kt\u00f3re odzwierciedlaj\u0105 geometri\u0119 skanowanego obiektu. Kolorystyka obiekt\u00f3w rejestrowana jest podczas procesu skanowania dzi\u0119ki zintegrowanej ze skanerem kamerze, kt\u00f3ra wykonuje serie zdj\u0119\u0107 ma\u0142ej rozdzielczo\u015bci tworz\u0105c obrazy, kt\u00f3rych piksel odpowiada okre\u015blonym punktom skanowania, dzi\u0119ki czemu odpowiednia warto\u015b\u0107 RGB zostaje przypisana do konkretnego punktu. Chmura punkt\u00f3w jest podstawowym produktem skanowania, s\u0142u\u017c\u0105cym do dalszego przetwarzania w zale\u017cno\u015bci od sposobu wykorzystania. Na jej podstawie generowane s\u0105 siatki mesh<\/em> rzeczywistych modeli tr\u00f3jwymiarowych, jak r\u00f3wnie\u017c modeli schematycznych wykorzystywanych na przyk\u0142ad w \u015brodowisku CAD i BIM\/HBIM. Dane wykorzystywane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c w analizach przestrzennych GIS po odpowiednim zorientowaniu chmury punkt\u00f3w w okre\u015blonym uk\u0142adzie wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych.<\/p>\n

\"Digitalizacja

Digitalizacja skanerem 3D Faro architektury kamiennej ze stanowisk Two Story House i The Gallery prekolumbijskiej kultury Pueblo z pd.-zach. cz\u0119\u015bci Kolorado, USA (fot. P. Micyk, R. S\u0142abo\u0144ski).<\/p><\/div>\n

Zastosowanie:<\/strong><\/h2>\n

Skaning laserowy tr\u00f3jwymiarowy wykorzystywany jest z powodzeniem w wielu dziedzinach, m.in. w archeologicznej dokumentacji obiekt\u00f3w i zabytk\u00f3w ruchomych ma\u0142ogabarytowych (np. ceramika), ale te\u017c pozosta\u0142o\u015bci architektonicznych i w projektowaniu architektonicznym \u2013 inwentaryzacja architektury, wykorzystanie w projektowaniu BIM, in\u017cynierii, ale tak\u017ce w przemy\u015ble nafto-gazowym oraz offshore<\/em>. Tworzone s\u0105 tzw. cyfrowe bli\u017aniaki istniej\u0105cych obiekt\u00f3w np. obiekt\u00f3w historycznych lub in\u017cynieryjnych, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 do zarz\u0105dzania informacj\u0105 i planowaniem, a jednocze\u015bnie s\u0105 cyfrowym zabezpieczeniem obiekt\u00f3w w razie ich fizycznego uszkodzenia (przyk\u0142adem jest skaning laserowy katedry Notre Dame w Pary\u017cu wykonany przed jej po\u017carem).<\/p>\n

\"Analiza

Analiza i tworzenie wysokiej rozdzielczo\u015bci ortofotoskan\u00f3w za pomoc\u0105 oprogramowania RealityCapture (wyk. B. Zych).<\/p><\/div>\n

Instrument<\/strong><\/p>\n

Faro Focus 3D S120, skaner fazowy o zasi\u0119gu lasera od 0.6m do 120m z b\u0142\u0119dem pomiarowym 2mm na 25m. Skaner wykonuje skany sferycznie \u2013 320O<\/sup> wertykalnie i 360O<\/sup> horyzontalnie. Ilo\u015b\u0107 punkt\u00f3w skanowania podczas jednego cyklu wynosi od 2 do 136 mln punkt\u00f3w. Rejestracja koloru za pomoc\u0105 zintegrowanej kamery w trybie HDR. Pozycje skanowania rejestrowane s\u0105 z wykorzystaniem punkt\u00f3w kontrolnych w postaci czarno-bia\u0142ych szachownic, kul sferycznych lub w procesie autonomicznym chmura do chmury.<\/p>\n

Warunki badania<\/strong><\/h2>\n

Skanowanie mo\u017ce by\u0107 wykonywane wewn\u0105trz i na zewn\u0105trz pomieszcze\u0144, r\u00f3wnie\u017c w ca\u0142kowitej ciemno\u015bci ale bez rejestracji koloru. Optymalnymi warunkami jest sta\u0142e r\u00f3wnomierne o\u015bwietlenie zewn\u0119trzne. Brak mo\u017cliwo\u015bci skanowania na zewn\u0105trz w deszczowe dni.<\/p>\n

Format wynik\u00f3w<\/strong><\/h2>\n

Wynikiem jest chmura punkt\u00f3w dostarczana w r\u00f3\u017cnych formatach np: FLS, E57, las, dxf i inne. Ortofotoskany generowane z rzut\u00f3w i przekroj\u00f3w przez chmur\u0119 w formatach \u2013 .jpg, .png, .TIFF. Powy\u017csze formaty s\u0105 podstawowymi, s\u0142u\u017c\u0105cymi do dalszego przetwarzania w zale\u017cno\u015bci od \u015brodowiska oprogramowania (CAD, BIM, GIS).<\/p>\n

\"Wysokiej

Wysokiej rozdzielczo\u015bci dokumentacja ortofoto poszczeg\u00f3lnych \u015bcian jednego z budynk\u00f3w na stanowisku Two Story House (wyk. B. Zych, R. Palonka).<\/p><\/div>\n

\"Przyk\u0142ad

Przyk\u0142ad finalnej dokumentacji rysunkowej 2D ze skan\u00f3w 3D jednego budynku na stanowisku Two Story House (wyk. B. Zych, R. Palonka).<\/p><\/div>\n

\"Tworzenie

Tworzenie symulacji terenu i stanowiska Two Story House w \u015brodowisku wirtualnym, w tym wypadku silniku gier Unreal Engine 4 (wyk. B. Zych).<\/p><\/div>\n

Publikacje<\/strong><\/h2>\n
    \n
  1. Rados\u0142aw Palonka, Polly Schaafsma, Vincent M. MacMillan, Robert S\u0142abo\u0144ski, Pawe\u0142 Micyk. 2023 Digital documentation and analysis of Native American rock art and Euro-American historical inscriptions from the Canyons of the Ancients National Monument, Colorado.\u00a0Antiquity\u00a0<\/em>97(393): E17. doi:10.15184\/aqy.2023.48<\/li>\n
  2. Rados\u0142aw Palonka,\u00a0Paulina Lewi\u0144ska, Boles\u0142aw Zych. 2023. Inventory and digital documentation for unveiling the hidden secrets of pre-Columbian heritage sites \u2013 an example of Ancestral Pueblo Community from the Mesa Verde region, southwestern Colorado, USA.\u00a0Digital Applications in Archaeology and Cultural Heritage<\/em>, Vol. 28, March 2023, e00256 https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.daach.2023.e00256<\/li>\n
  3. Rados\u0142aw Palonka, Boles\u0142aw Zych, Vincent M. MacMillan, and Jakub \u015aliwa. 2022. Photogrammetry and 3D laser scanning as methods of digital documentation of Ancestral Pueblo sites in the canyons of the Mesa Verde region, Colorado (USA). In \u0141. Miszk et al. (eds.),\u00a0Proceedings from the Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology (CAA) 2019 Conference<\/em>, pp. 17\u201333. T\u00fcbingen University Press, in print.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Dysponent:\u00a0Uniwersytet Jagiello\u0144ski, Instytut Archeologii; PCSS-IChB PAN Kontakt:\u00a0dr hab. Rados\u0142aw Palonka, prof. UJ\u00a0 mgr Jacek Walczak\u00a0 Opis metody Naziemny skaning laserowy TLS (Terrestrial Laser Scanning) architektury i zabytk\u00f3w wilekogabarytowych jest nieinwazyjn\u0105 metod\u0105 pomiarow\u0105 wykorzystuj\u0105c\u0105 wi\u0105zk\u0119 lasera do rejestracji powierzchni skanowanego obiektu. … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2776","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2776","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2776"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2776\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3320,"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2776\/revisions\/3320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.e-rihs.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}