Tym tekstem pragniemy zapoczątkować nowy cykl: popularne doniesienia o osiągnieciach badawczych naukowców czynnych w konsorcjum E-RIHS.pl

Zapach mumii

Mumifikacja w Starożytnym Egipcie była praktyką pogrzebową mającą na celu zachowanie ciała i duszy zmarłego, wykonywaną poprzez zastosowanie szczegółowego rytuału balsamowania, przy użyciu olejków, wosków i balsamów. Nowe badania naukowe pokazują, że 5000 lat później zapachy zmumifikowanych ciał mogą ujawnić ważne informacje o ich historii. Po raz pierwszy zapachy były gruntowanie zbadane przy użyciu połączonych technik sensorycznych i instrumentalnych, a wśród wyczuwanych nut dominowały „drzewny”, „ostrawy”, i „słodki”. Te informacje zapachowe dostarczyły wskazówek na temat materiałów używanych w mumifikacji, ewolucji praktyk i używanych składników, a także ujawniły szczegóły na temat praktyk konserwatorskich stosowanych w muzeach egipskich. Zbadane zapachy są integralną częścią mumii, nadają im nowe znaczenie, dlatego powinny być zachowane i udostępnione, jako część ich dziedzictwa. W badaniach brali udział przedstawiciele 4 jednostek: Muzeum Egipskie w Kairze (Prof. dr Ali Abdelhalim), University College of London (dr Cecilia Bembibre), Wydział Chemii i Technologii Chemicznej Uniwersytetu w Lublanie (Prof. Dr Matija Strlič), Katedra Mikrobiologii Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie (dr hab. Tomasz Sawoszczuk, prof. UEK).

Zbadane zapachy były często opisywane przez oceniających je konserwatorów jako przyjemne, co może wynikać ze stosowania w balsamowaniu żywic i olejków z drzew iglastych (takich jak sosna, cedr i jałowiec), kadzideł żywicznych (takich jak mirra i kadzidło) oraz wosków. Zastosowanie metod nieinwazyjnych pozwoliło naukowcom na identyfikację poszczególnych związków chemicznych emitowanych z mumii i na chemiczną kategoryzację zapachów, na podstawie ich pochodzenia: oryginalne materiały mumifikacyjne, ochronne olejki eteryczne i produkty aktywności mikrobiologicznej.

Ośrodek krakowski przeprowadził pełną analizę mikrobiologiczną materiału pobranego nieinwazyjnie z mumii oraz z trumien, w celu oceny poziomu zanieczyszczenia mikrobiologicznego. Dodatkowo brał czynny udział w analizie instrumentalnej i sensorycznej zapachów pobranych z mumii, tak aby można było porównać wyniki uzyskane w obu laboratoriach (UEK i UL). Dzięki zbudowanej przez Katedrę kilka lat temu bazie danych można było wskazać, które ze zbadanych zapachów są produktami aktywności mikroorganizmów

Oprócz uzyskania głębszego wglądu w konserwację i historię starożytnych zmumifikowanych ciał, badania umożliwią muzeom zaangażowanie zwiedzających nie tylko wizualnie, ale także zapachowo. W przyszłości zespół badawczy opracuje współczesną, bezpieczną rekonstrukcję zapachu starożytnych zmumifikowanych ciał, która umożliwi zwiedzającym doświadczenie tego ważnego aspektu dziedzictwa starożytnego Egiptu oraz przybliży im praktyki balsamowania i konserwacji w angażujący, węchowy sposób.

Uzyskane wyniki badań zostały opublikowane 14.02.2025 w czasopiśmie Journal of the American Chemical Society: Ancient Egyptian Mummified Bodies: Cross-Disciplinary Analysis of Their Smell

Informacje o wynikach badań są szeroko rozpowszechnione w środkach masowego przekazu:

Zapach mumii

Mummies smell

Drugi wykład trzeciej edycji HS Academy zostanie wygłoszony w czwartek, 27 lutego o godz. 15:00 przez Dr Paraskevi Pouli i nosi tytuł

„Laser cleaning of Heritage objects and Monuments; tailored solutions for demanding restoration challenges”.

Będzie on poświęcony zagadnieniom związanym z wykorzystaniem ablacji laserowej dla wydajnego usuwania niepożądanych materiałów oraz wyzwaniom związanym z wykorzystaniem  laserów w konserwacji dzieł sztuki.

Oto pełna informacja o wykładzie:

The second lecture of the 3rd Edition of the HS Academy „Current Topics in Heritage Science” series will be delivered on February 27th, 2025, at 3 pm (CET), by Paraskevi Pouli, Senior Researcher in the Photonics for Heritage Science group at IESL-FORTH. The lecture „Laser cleaning of Heritage objects and Monuments; tailored solutions for demanding restoration challenges” will provide the attendees with insight into issues in laser ablation for the effective removal of unwanted materials and laser cleaning challenges in conservation.

Czytaj dalej →

Na stronach programu pierwszego Polskiego Radia pojawił się zapis rozmowy prof. Tomasza Łojewskiego z Laboratorium Badań Dziedzictwa Wydziału Inżynierii Materiałowej i Ceramiki AGH w Krakowie z panią Katarzyną Kobylecką. Wywiad, na temat: Jak długo dzieła sztuki – rysunki, manuskrypty, obrazy – mogą być wystawione na działanie światła bez szkody dla stanu ich zachowania  ukazał się w audycji Eureka.

Mikrofedometria (oferowana przez ERIHS.PL – opis metody tutaj) to metoda, która pozwala precyzyjnie określić potencjalne zagrożenie w trakcie kilkuminutowych testów starzeniowych. Punkt pomiarowy ma średnicę zaledwie pół milimetra, a zmiany barwy w jego obrębie mogą „symulować” nawet siedmioletni kontakt ze światłem. Taki unikalny aparat do mikrofedometrii został skonstruowany w Krakowie i służy już w kilkudziesięciu placówkach muzealnych na całym świecie.

Ponadto, przy okazji konferencji archeometrycznej w Igołomni, na blogu  pani Katarzyny Sobota-Liwoch  Archeolog w szpilkach. pojawiła się rozmowa z prof. Piotrem Targowskim z UMK w Toruniu.

Rozpoczynamy trzecią serię wykładów internetowej HS Academy pod wspólnym tytułem Current Topics in Heritage Science.

Pełny program trzeciej edycji można znaleźć pod tym adresem:

Pierwszy wykład w tym cyklu odbędzie się już w najbliższy czwartek, 23 stycznia 2025 o godz. 15:00.

Céline Allain wygłosi referat pod tytułem „Emergency Preparedness of Library Collections”.

Będzie on poświęcony strategiom i dobrym praktykom w zakresie ochrony kolekcji bibliotecznych oraz szybkiego reagowania na nagłe zagrożenia.

Oto pełna informacja o wykładzie:

The first lecture of the 3rd Edition of the HS Academy „Current Topics in Heritage Science” series will be delivered on January 23rd, 2025, at 3 pm (CET), by Céline Allain, the Emergence preparedness coordinator at the National Library of France. The lecture will provide the attendees with insight into strategies and best practices for safeguarding library collections and prompt response against emergencies.

Czytaj dalej →

Dziewiąty nabór projektów umożliwiających bezpłatny dostęp do aparatury badawczej Konsorcjum obejmuje ofertę technik badawczych wymienionych w zakładce Oferta. Znaleźć tam można również warunki udziału. Termin składania projektów upłynął 15 października 2024. Rada Konsorcjum, na swoim posiedzeniu w dniu 18.11.2024 zatwierdziła do realizacji 16 projektów.

Czytaj dalej →

24 edycja Konferencji „Analiza Chemiczna w Ochronie Zabytków”  odbędzie się 28-29 listopada 2024 w Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego.

Wszelką korespondencję dotyczącą konferencji proszę kierować bezpośrednio do Przewodniczącej konferencji, prof. Barbary Wagner: barbog@chem.uw.edu.pl

Czytaj dalej →

W dniach 8–10 października 2024 r. w pałacu w Igołomi koło Krakowa obradowała Pierwsza Krajowa Konferencja Archeometryczna. Wydarzenie wsparły liczne polskie instytucje naukowe oraz firma Labsoft. Patronat nad konferencją objął E-RIHS.pl. Konferencja zgromadziła 159 badaczy, prezentujących 44 referaty i 11 posterów. Dzięki szerokiemu zainteresowaniu i tematyce spotkanie szybko zdobyło status kluczowego wydarzenia naukowego w zakresie zastosowań metod naukowych w archeologii. Wykład inauguracyjny wygłosiła profesor Zofia Stos-Gale z Uniwersytetu w Goeteborgu, ekspertka w dziedzinie identyfikacji pochodzenia ołowiu w zabytkach archeologicznych. Publikacja materiałów konferencyjnych zaplanowana jest w „Sprawozdaniach Archeologicznych” wydawanych przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN.

Czytaj dalej →

Jak co roku, nasze Konsorcjum oferuje dostęp do bezpłatnych badań fizyko-chemicznych Waszych obiektów. Szczegółowe informację o ofercie i regulaminie naboru znajdują się na stronie Nasza oferta, natomiast o samym naborze w Aktualnościach.

W tym roku Warsztaty odbędą się 18 września w godz. 9:00 – 13:10 wyłącznie w trybie internetowym.  Osoby pragnące uczestniczyć w naszych warsztatach, proszone są nadsyłanie zgłoszeń na adres mkow@umk.pl. Odpowiemy z linkiem i instrukcją logowania.

Program warsztatów w pliku PDF

Czytaj dalej →

Pierwsza Krajowa Konferencja Archeometryczna odbędzie się w Igołomi koło Krakowa w dniach 8-10 października 2024 r.

Organizatorzy:

• Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego
• Ośrodek Archeologii Gór i Wyżyn Instytutu Archeologii i Etnologii PAN
• Wydział Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza
• Instytut Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
• Narodowe Centrum Badań Jądrowych
• Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego
• Wydział Chemii Uniwersytetu Warszawskiego

Konferencja jest skierowana do badaczy zajmujących się archeometrią i ma na celu integrację środowiska archeologów oraz naukowców reprezentujących różne dyscypliny naukowe. Chcielibyśmy, żeby konferencja przyczyniła się do wymiany doświadczeń badawczych oraz stała się podstawą do realizacji wspólnych projektów naukowych w przyszłości.

Prosimy o nadsyłanie tytułów wystąpień do dnia 15 sierpnia br. na adres poczty elektronicznej: archeometriakonf2024@gmail.com

Udział w konferencji jest bezpłatny.

Pozostałe informacje: 1_Kraj_Konf_Archeometryczna_info

Ostatni przed wakacjami publiczny wykład (w języku angielskim) organizowany przez europejskie projekty IPERION HS i ERIHS IP w ramach HS Academy tym razem poświęcony będzie metodom badawczym stosowanym w paleontologii, a w szczególności odpowiedzi na pytanie, czy metody nieinwazyjne są wystarczające w tym obszarze badań. Autor opowie o wzajemnej relacji badań z wykorzystaniem nieinwazyjnej mikrotomografii komputerowej oraz wymagających próbek datowania radiowęglowego i rezonansu spinowego (ESR).

Zaprezentowany zostanie przez dr Mathieu Duval z hiszpańskiego Narodowego Centrum Badań nad Ewolucją Człowieka (National Research Centre on Human Evolution – CENIEH) w najbliższy czwartek, 27 czerwca 2024 o godz. 15:00 (CET).

Iluzja nieniszczących badań w paleontologii. Do jakiego stopnia mikrotomografia komputerowa skamieniałości hominidów może mieć wpływ na interpretacje wyników datowania radiowęglowego i z wykorzystaniem rezonansu spinowego (ESR)?

The illusion of non-destructive analysis in Palaeoanthropology. To what extent high resolution µCT-scanning of hominin fossil remains may impact ESR and Radiocarbon dating results?

Abstract:

In palaeoanthropological research, the study of human fossils is conditioned by the necessity to cause minimum damage to these rare and valuable remains. In this context, micro-computerized tomography (µCT) scanning of fossils is nowadays routinely used to record a high resolution 3D reconstruction of samples, enabling to obtain critical information about the morphology or internal structure of the fossil, and create a digital archive of fossils that may be destructively analysed later. While these destructive analyses may be carried out for a wide range of purposes, including palaeodiet or palaeoenvironment reconstructions, mobility studies, ancient DNA and Geochronology, the potential impact of µCT scanning on the analytical results has been very little investigated so far. In the present lecture, we present the most recent results on our methodological investigations focused on Radiocarbon and Electron Spin Resonance (ESR) dating, which can both be directly applied to fossils. While Radiocarbon dating is the most widely used for any fossils younger than 50 ka, ESR can take over for older specimens. In particular, the latter has become very popular over the last couple of decades, with the dating of several key human fossils, such as those from Jebel Irhoud, (Morocco), Atapuerca Gran Dolina (Spain), Rising Star (South Africa) or Milsiya (Israel). It is therefore crucial to establish whether µCT scanning has a negative impact on the associated ESR and Radiocarbon analysis, and, if any, to determine how this impact can be reduced. With this purpose in mind, we carried out a series of tests with various conventional µCT instruments and using a range of acquisition parameters. The main experimental results will be presented and discussed in this talk, as well as their implications for palaeoanthropological research, taking a few recent case studies as examples.

Więcej informacji oraz rejestracja (bezpłatna):

 https://www.iperionhs.eu/lecture-9-2023-24/

Zapis wszystkich wcześniejszych wykładów dostępny jest ze strony projektu IPERION HS:

https://www.iperionhs.eu/lectures-series/