W dniach 29.06 – 4.07 gościliśmy w Toruniu słuchaczki i słuchacza pierwszej szkoły letniej E-RIHS.pl. Wydarzenie było możliwe dzięki współpracy z Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego WSP UMK oraz Instytutem Studiów Zaawansowanych UMK. Szkoła poświęcona była wykorzystaniu nowoczesnych metod fizyko-chemicznych w badaniu obiektów zabytkowych. Zaprezentowano następujące techniki:

• makrofluorescencja rentgenowska MAXRF
• rentgenowska dyfraktometria proszkowa
• rentgenowska dyfraktometria nieinwazyjna
• rentgenografia cyfrowa
• mikroskopia FTIR
• tomografia optyczna OCT
• wysokorozdzielcza reflektografia w podczerwieni
• technika georadarowa
• skanowanie 3D

Ponadto odbyły się trzy wycieczki tematyczne:

• architektura starego Torunia
• kolekcje sztuki gotyckiej, rzemiosła oraz malarstwa i rzeźby Muzeum Okregowego w Toruniu
• okolice Torunia okiem historyka sztuki.

Wykładowcami byli pracownicy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika: dr hab. Magdalena Iwanicka, prof. UMK, dr inż. Magdalena Kowalska, mgr Aleksandra Cyganiuk, mgr Adam Cupa, dr Teresa Kurkiewicz, prof. dr hab. Piotr Targowski, dr hab. Jarosław Rogóż, prof. UMK, mgr Magdalena Kumorowicz-Brzeska, dr Krzysztof Wroński, dr hab. Piotr Birecki prof. UMK, mgr Paula Śwituszak-Żywica, Szymon Tadeusz Żywica oraz pracownice Działu Sztuki Polskiej i Europejskiej Muzeum Okręgowego w Toruniu, mgr Anna Kroplewska-Gajewska, mgr Katarzyna Sinoracka, mgr Agata Grodź.

W szkole uczestniczyło 21 osób, konserwatorek i konserwatorów z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego, MuFo Muzeum Fotografii w Krakowie, Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Muzeum Narodowego w Kielcach, Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Okręgowego w Toruniu, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem, Muzeum Współczesnego we Wrocławiu, Muzeum Zamkowego w Malborku, Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej oddział Muzeum Narodowego w Lublinie, Muzeum Ziemi Tarnowskiej, Zameku Królewskiego w Warszawie – Muzeum.

Więcej informacji: ogłoszenie o szkole.

Dofinansowano z programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego „Wsparcie udziału polskich zespołów naukowych w międzynarodowych projektach infrastruktury badawczej” na podstawie umowy nr 2026/WK/04 

Wzorem lat ubiegłych nabór wniosków o dostęp do infrastruktury konsorcjum został otwarty – termin składania wniosków: 15.10.2026.

Wnioski na Formularzu (uwaga: aktualna jedyna dopuszczalna wersja) – należy przesyłać wyłącznie mailowo na adres mkow@umk.pl

Przed złożeniem wniosku należy zapoznać się z ofertą Konsorcjum oraz z aktualnym Regulaminem. W porównaniu z rokiem ubiegłym zasady dostępu pozostały zasadniczo bez zmian. Niemniej wzgledem lat poprzednich, wobec wejścia Konsorcjum do Infrastruktury europejskiej jako jej węzeł narodowy, zaszła konieczność wprowadzenia kilku zmian, z których najważniejsze można streścić następująco:

1. Co do zasady (§ 4 Regulaminu) projekty objęte Naborem krajowym wniosków muszą dotyczyć
   1. problemów bezpośrednio związanych z ochroną konserwatorską obiektów, tzn. służyć ocenie stanu zachowania, planowaniu działań restauratorsko/konserwatorskich, ustaleniu właściwych warunków przechowywania
   2. rutynowej diagnostyki obiektu: ustalenia składu chemicznego materiałów, budowy warstw, identyfikacji struktur nieoryginalnych
2. Projekty o charakterze  stricte naukowo-badawczym (w tym powiązane z doktoratami i habilitacjami) powinny teraz być zgłaszane bezpośrednio do Infrastruktury Europejskiej za pomocą internetowego Catalogue of Services. Badanie jest nadal bezpłatne dla wnioskodawcy, w trybie FIXLAB uzyskuje ryczałt na dojazd i pobyt. Katalog oferuje procedury całej infrastruktury, przy czym teraz dozwolone jest również wnioskowanie o procedury oferowane w Polsce. Projekty będą podlegać ocenie przez niezależny panel ekspertów. W przypadku niezakwalifikowania do realizacji, projekt będzie mógł być realizowany w trybie naboru krajowego (o ile uda się znaleźć wśród oferty krajowej właściwe procedury badawcze).
3. Tym samym znosi się wymóg celu naukowego wniosków w naborze krajowym. Niemniej cel badań musi zostać jednoznacznie określony – zgodnie z § 6 ust. 4 Regulaminu.
4. Wyjazdy w trybie MOLAB_PL oraz niewymagające transportu obiektu w trybie FIXLAB_PL są finansowane przez Konsorcjum.

Doroczny warsztat informacyjny, poświęcony prezentacji oferowanych metod oraz wybranych dotychczasowych rezultatów, odbędzie się jak zwykle we wrześniu w trybie zdalnym. Program i data tego, jak zawsze, bezpłatnego wydarzenia zostaną ogłoszone w odrębnym komunikacie.

Termin nadsyłania wniosków upływa, tak jak w latach poprzednich, 15 października 2026. Rezultaty zostaną ogłoszone podczas XXV konferencji Analiza Chemiczna w Ochronie Zabytków w Warszawie na początku grudnia 2026 oraz na stronach Konsorcjum. Niezależnie od tego, wszyscy uczestnicy naboru zostaną powiadomieni o wyniku drogą mailową.

Jednym z najciekawszych tematów, jakimi zajmowaliśmy się w ostatnich latach, były badania fragmentów rękopisu z XI w znalezionego w oprawie XVI-wiecznego starodruku z księgozbioru Samuela Meienreisa  z kolekcji Biblioteki Elbląskiej im. C. K. Norwida. Materiał ten został odkryty podczas realizacji projektu pt. „Medieval manuscript fragments of Teutonic Prussia in collections of the Parker Library, Corpus Christi College, Cambridge, the C. Norwid Library in Elbląg, and the University Library in Toruń as evidence in reconstructing history of collections” polegającego na systematycznym przeglądzie księgozbioru w poszukiwaniu fragmentów wcześniejszych rękopisów, uzytych wtórnie. Wspomniany projekt to część działań badawczych międzynarodowej platformy Fragmentarium, a badania w Elblagu prowadziła dr Paulina Pludra-Żuk z Instytutu Historii Nauki PAN.  Dzięki Zespołowi Badań nad Rękopisami SIGLUM UW fragmenty trafiły do dr hab. Moniki Opalińskiej prof. UW i dr hab. Barbary Wager, prof. UW i stały się przedmiotem szerokich multidyscyplinarnych badań ligwistycznych i materiałowych.

Opowiada o tym film, przygotowany przez Uniwersytet Warszawski:

Ponadto powstała publikacja, szczegółowo omawiająca rezultaty badań:

P. Targowski, B. Wagner, D. Jutrzenka-Supryn, J. Karasiński, G.Z. Żukowska, M. Kowalska, W. Łasocha, Z. Stos-Gale, M. Opalińska, „A broken heritage: non-invasive analysis of 11th-century psalter fragments from C. Norwid Library, Elbląg, Poland” npj Heritage Science 13(1), pp. 243, doi: 10.1038/s40494-025-01739-2, (2025)

Polski węzeł E-RIHS.pl, we współpracy z Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego WSP UMK oraz Instytutem Studiów Zaawansowanych UMK, po raz pierwszy organizuje szkołę letnią poświęconą wykorzystaniu nowoczesnych metod fizyko-chemicznych w badaniu obiektów zabytkowych. Szkoła odbywać się będzie w Toruniu, w obiektach CBiKDK i ISZ UMK w terminie od 29.06.2026 do 4.07.2026.

Szkoła, jak i kolejne, ma służyć poznaniu możliwości wybranych technik analitycznych, jakimi dysponuje ośrodek – kolejna szkoła odbędzie się w Krakowie, na Uniwersytecie Jagiellońskim.

W ramach tegorocznej szkoły przewidziane są wykłady i zajęcia praktyczne poświęcone następującym metodom badawczym:

1. makrofluorescencja rentgenowska MAXRF (instrument M6 JetStream firmy Bruker): dr hab. Magdalena Iwanicka, prof. UMK i dr inż. Magdalena Kowalska
2. rentgenowska dyfraktometria proszkowa (instrument SmartLab firmy Rigaku): mgr Aleksandra Cyganiuk
3. rentgenowska dyfraktometria nieinwazyjna (instrument HYDRA firmy Bruker): dr inż. Magdalena Kowalska
4. rentgenografia cyfrowa (generator rtg CP160B z detektorem GO-SCAN 4335): mgr Adam Cupa
5. mikroskopia FTIR (Mikroskop FT-IR LUMOS II firmy Bruker): dr Teresa Kurkiewicz
6. tomografia optyczna OCT (instrument 850 nm): prof. dr hab. Piotr Targowski
7. wysokorozdzielcza reflektografia w podczerwieni (instrument APOLLO firmy Opus Instruments): dr hab. Magdalena Iwanicka, prof. UMK
8. technika georadarowa (instrument – system RIS IDS wyposażony w anteny 900 MHz i 2 GHz – bipolar): dr hab. Jarosław Rogóż, prof. UMK
9. skanowanie 3D (instrument ZF Imager 5016 firmy Zoller + Fröhlich): mgr Magdalena Kumorowicz-Brzeska

Ponadto zaprezentowane zostanie łączne użycie technik 1-7 do analizy zabytkowego obrazu sztalugowego wykonanego w technikach tradycyjnych, ilustrujące powiązanie uzyskanych rezultatów.

Techniki 1, 3 i 6 wchodzą w skład Laboratorium Pozyskiwania Danych Fizykochemicznych budowanego w ramach projektu „Polska infrastruktura dla badań nad dziedzictwem kulturowym – ERIHS.PL” finansowanego przez Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021–2027.

W ramach szkoły planowane są dwie wycieczki tematyczne: po Toruniu (dr Krzysztof Wroński) oraz do Muzeum Okręgowego w Toruniu oraz w sobotę, 4.07, całodzienna wycieczka tematyczna po okolicach Torunia (dr hab. Piotr Birecki, prof UMK) wraz ze zwiedzaniem Obserwatorium Astronomicznego UMK – w tym pokaz historycznego teleskopu Drapera  z 1891 r. po niedawnej konserwacji (mgr Paula Śwituszak-Żywica i lic. Szymon Żywica) – zakończona piknikiem.

Szkoła przeznaczona jest dla pracowników publicznych instytucji kultury, szczególnie konserwatorów, w wieku do 35 lat oraz w drugiej kolejności doktorantów odpowiednich kierunków. W ramach zgłoszenia oczekujemy, dla celów rekrutacji, przedstawienia krótkiego uzasadnienia uczestnictwa (bezpośrednio w formularzu, pole: „Proszę uzasadnić zamiar uczestnictwa…”). Szczególnie zachęcamy do udziału kandydatki i kandydatów z mniejszych ośrodków. W przypadku równorzędnych aplikacji będzie brana pod uwagę kolejność zgłoszeń.

Opłata za udział w szkole: 200 zł (z VAT).

W ramach tej opłaty oferujemy zakwaterowanie od 28.06 do 5.07 ze śniadaniem,  program  merytoryczny (wykłady i sesje hands-on przy instrumentach), lunche oraz wycieczki. Opłata nie obejmuje wstępów do obiektów biletowanych.

Ramowy program:

• 28.06: zakwaterowanie, Hotel Meeting, ul. Gen. Bema 73-89
• 29.06 – 3.07: zajęcia
• 4.07: wycieczka tematyczna i piknik
• 5.07: wyjazd

Komitet Naukowy szkoły:

• prof. dr hab. Piotr Targowski (ptarg@umk.pl) – dyrektor
• dr hab. Magdalena Iwanicka, prof. UMK
• dr inż. Magdalena Kowalska

Osoby pragnące wziąć udział w szkole proszone są o wypełnienie zgłoszenia w terminie do 10 maja br. 

Przyjmowanie zgłoszeń zakończyło się. Osoby zakwalifikowane powiadomimy mailowo w terminie do 20 maja o  sposobie i terminie uiszczenia opłaty.

Dofinansowano z programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego „Wsparcie udziału polskich zespołów naukowych w międzynarodowych projektach infrastruktury badawczej” na podstawie umowy nr 2026/WK/04 oraz przez Unię Europejską w ramach działania 2.4 „Badawcza Infrastruktura Nowoczesnej Gospodarki” w programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, Priorytet 2 „Środowisko sprzyjające innowacjom”, nr FENG.02.04-IP.04-0006/24-00.

Infrastruktura europejska E-RIHS ERIC ogłosiła przedłużenie terminu zakończenia drugiego naboru wniosków o dostęp do swoich usług do 15 kwietnia 2026.

Dalsze informacje.

Nasze konsorcjum w ramach programu „Wsparcie udziału polskich zespołów naukowych w międzynarodowych projektach infrastruktury badawcze” uzyskało finasowanie z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na lata 2025-2030 w wysokości 13 023 552 zł.

Europejskie infrastruktury badawcze ERIC działają w oparciu o wspólne finansowanie przez kraje członkowskie wnoszące składkę gotówkową oraz pokrywające koszty działania swoich węzłów. Większość dotacji z MNiSW zostanie przeznaczona na zakup dwu światowej klasy urządzeń badawczych: spektrometru mas z laserową ablacją próbki (LA-ICP-MS) dla Uniwersytetu Warszawskiego oraz chromatografu cieczowego z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS) dla Politechniki Warszawskiej. Około 1,5 mln zł umożliwi, jak dotychczas, oferowanie instytucjom ochrony materialnego dziedzictwa kulturalnego, a więc przede wszystkim muzeom i archiwom z Polski i Europy bezpłatnych badań ich obiektów. Planowane są również szkoły letnie i konferencje naukowe poświęcone popularyzacji nowoczesnych metod badania obiektów zabytkowych.

DOFINASOWANO ZE ŚROKÓW BUDŻETU PAŃSTWA

Z wielka satysfakcją informujemy, że dr Ewelina Miśta-Jakubowska, członkini Rady E-RIHS.pl, została nagrodzona w plebiscycie „Archeologiczne sensacje 2025” organizowanym przez czasopismo „Archeologia żywa”, w kategorii „Najciekawszy projekt rozpoczęty w 2025” za projekt badawczy ”Srebrzysty świt. Gospodarka kruszcowa w państwie Piastów”.

Ponadto wśród wyróżnionych znalazły się projekty:

• „Jezioro Lednica (wielkopolskie) – pozłacana włócznia wczesnopiastowska” w kategorii „Unikatowy artefakt 2025”
• „Więcej światła! Badania rysunków naskalnych, objaśnisk i okopceń w pradziejowych kopalniach krzemienia pasiastego w Krzemionkach” w kategorii „Najciekawszy projekt rozpoczęty w 2025”
• „Pień. Badania archeologiczne” w kategorii „Najskuteczniej popularyzowane badania 2025”

w których cześć badań obiektów realizowana jest w ramach projektów z Naboru Krajowego E-RIHS.pl.
Gratulujemy wszystkim laureatom!

Infrastruktura europejska E-RIHS ERIC ogłosiła rozpoczęcie drugiego naboru wniosków o dostęp do swoich usług.

W naborze naukowcy, badacze i specjaliści mogą ubiegać się o dostęp do najnowocześniejszej aparatury, wiedzy naukowej i unikalnych zbiorów oferowanych przez platformy E-RIHS ERIC, w tym:

• MOLAB oferuje dostęp do nieinwazyjnych analiz in situ z wykorzystaniem sprzętu przenośnego
• FIXLAB oferuje dostęp do wielkoskalowych, stacjonarnych urządzeń analitycznych
• ARCHLAB oferuje dostęp do starannie wyselekcjonowanych archiwów naukowych i zbiorów próbek
• DIGILAB oferuje dostęp do narzędzi cyfrowych.

Czytaj dalej →

8. Konferencja z serii „Chemistry for Cultural Heritage” odbędzię w Bled, w Słowenii w dniach 8-11 czerwca 2026.

Konferencje ChemCH organizowane są co drugi rok od 2010 roku z inicjatywy Grupy Roboczej European Chemical Society ds. Chemii dla Dziedzictwa Kulturowego. Konferencje, których nadrzędnym tematem jest Chemia dla Dziedzictwa Kulturowego, promują nauki chemiczne w dziedzinie rozumienia, konserwacji i użytkowania dziedzictwa kulturowego, obejmującego wszystkie jego typy: obiekty, budynki, krajobrazy itp. Głównym celem jest zrozumienie materialnych aspektów dziedzictwa kulturowego, jego otoczenia i sposobu użytkowania. Postęp w metodologiach badawczych, instrumentacji i współczesnych podejściach obliczeniowych znacznie poprawił naszą zdolność do zrozumienia właściwości i składu materiałów zabytkowych i archeologicznych, ich reakcji na otoczenie lub sposób przetwarzania oraz zmian zachodzących w czasie. Równie ważna jest interpretacja i wizualizacja danych z wykorzystaniem podejść intensywnie wykorzystujących dane oraz sztuczną inteligencję. Chemia dla Dziedzictwa Kulturowego promuje wysoce interdyscyplinarne badania naukowe, uwzględniające i ukierunkowane na potrzeby sektora dziedzictwa.

Abstrakty są akceptowane do 1.04.2026.

Ponadto Grupa Robocza European Chemical Society ds. Chemii dla Dziedzictwa Kulturowego (Working Party Chemistry for Cultural Heritage) z dumą ogłasza wprowadzenie dwóch nowych nagród przyznawanych do dwa lata  w celu uznania doskonałości i innowacyjności w dziedzinie badań dziedzictwa kulturowego.

Nagroda dla wybitnego naukowca (Distinguished Scientist Award)  Nagroda przyznawana osobom za długotrwałą innowacyjność i doskonałość, które znacząco przyczyniają się do rozwoju nauki i praktyki chemii w dziedzictwie kulturowym na poziomie europejskim i międzynarodowym.

Nagroda dla młodych naukowców (Early-Stage Scientist Award)  ma na celu podkreślenie innowacyjności i osiągnięć na początku kariery naukowców (do 8 lat po uzyskaniu tytułu doktora) pracujących na ekscytującym styku chemii, technologii, społeczeństwa i dziedzictwa kulturowego.

Termin składania nominacji do obu nagród upływa 15 stycznia 2026 r. Laureaci zostaną zaproszeni do wygłoszenia wykładu podczas kongresu ChemCH 2026 w Bledzie w Słowenii.

Regulamin nagród

Dziesiąty nabór projektów umożliwiających bezpłatny dostęp do aparatury badawczej Konsorcjum obejmuje ofertę technik badawczych wymienionych w zakładce Oferta. Znaleźć tam można również warunki udziału. Termin składania projektów upłynął 15 października 2025. Rada Węzła, na swoim posiedzeniu w dniu 18.11.2024 zatwierdziła do realizacji 18 projektów, natomiast 6 projektów o charakterze naukowo-badawczym rekomendowała do zgłoszenia do Catalogue of Services E-RIHS ERIC.

Czytaj dalej →