4ty nabór wniosków MOLAB FIXLAB PL – Ołtarzyk ze scenami pasyjnymi z Wądroża Wielkiego

Ołtarzyk ze scenami pasyjnymi z Wądroża Wielkiego – badania warstwy malarskiej i jej podłoża jako przyczynek do prześledzenia historii przekształceń dzieła

Obiekt ten złożony jest z dwóch skrzydeł ołtarzowych (na każdym z nich znajdują się po dwie malowane sceny) połączonych ze sobą zawiasami. Dość niespotykane zestawienie znajdujących się na skrzydłach przedstawień – trzech narracyjnych i jednego symbolicznego – może sugerować, że mamy do czynienia z wtórnie użytymi elementami większego dzieła, którego pierwotna forma zbliżała się najpewniej do popularnych, licznie zachowanych na Śląsku nastaw ołtarzowych.

Ołtarzyk ze scenami pasyjnymi z Wądroża Wielkiego: zamknięty (Ś. Piotr po lewej, Św. Paweł po prawej); otwarty: (ostatnia wieczerza - LG, scena w Wieczerniku - LD, Chrystus na Górze Oliwnej - PG, zmartchwywstanie - PD), 88 cm x 84 cm

Ołtarzyk ze scenami pasyjnymi z Wądroża Wielkiego: zamknięty (Św. Piotr po lewej, Św. Paweł po prawej); otwarty: (ostatnia wieczerza – LG, scena w Wieczerniku – LD, Chrystus na Górze Oliwnej – PG, zmartchwywstanie – PD), 88 cm x 84 cm

W przekonaniu o wtórności obecnej formy dzieła upewnia nas dodatkowo fakt, iż najprawdopodobniej na pewnym etapie jego kształtowania zdecydowano się na wprowadzenie jeszcze dwóch dodatkowych par zawiasów, co doprowadziło do przecięcia połączonych już skrzydeł przez środek oryginalnej warstwy malarskiej. W ten sposób uzyskano niewielkich rozmiarów nastawę, możliwą do składania na pół oraz umożliwiającą zamknięcie każdego ze skrzydeł tak, aby widoczne były sceny jedynie na skrzydle mu towarzyszącym. Moment wprowadzenia tych zmian jest jednak trudny do dookreślenia.

Świadome przekształcenia średniowiecznych dzieł w późniejszych okresach są zjawiskiem niezwykle popularnym. W przypadku ołtarzyka z Wądroża Wielkiego można jednak wysnuć podejrzenia, że wszystkie z wymienionych zmian przeprowadzone zostały w okresie średniowiecza (lub wczesnego renesansu), a więc najpewniej niedługo po stworzeniu malowanych skrzydeł i – jak się zdaje – po zmianie koncepcji co do ich wykorzystania. Za taką historią obiektu przemawiają znajdujące się na rewersach – widoczne po zamknięciu wąskich, zewnętrznych skrzydeł ołtarzyka – malowane postacie św. Piotra i św. Pawła oraz pozostałości floralnej (?) dekoracji, które zdają się pochodzić z tego samego lub zbliżonego okresu co malowidła na awersach. Niestety ze względu na ich dość silne zatarcie dokładne datowanie, a co za tym idzie – pewne zestawienie z malowidłami awersów – nie jest możliwe.

Niewielka nastawa z Wądroża Wielkiego, mimo niezwykle ciekawej formy, dotychczas rzadko zwracała uwagę badaczy. Ze względu na stan zachowania oraz liczne kwestie sporne niemożliwe do rozstrzygnięcia bez wsparcia specjalistycznych badań technologicznych dzieło to pozostaje jednym z najbardziej tajemniczych spośród zabytków kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Proponowane przez Muzeum badania to więc nie tylko szansa na rozstrzygnięcie m.in. wątpliwości związanych z jego spójnością warsztatową oraz pierwotną formą lecz również na prześledzenie historii przekształceń tego niezwykle interesującego dzieła.